فصلنامه تمدن حقوقی

فصلنامه تمدن حقوقی

ماهیت کیفری قرعه کشی های آنلاین در حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
2 کارشناسی فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران
3 استادیارگروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران
10.22034/lc.2026.578461.1754
چکیده
گسترش قرعه‌کشی‌های آنلاین در شبکه‌ های اجتماعی، به ‌ویژه با دریافت وجوه از کاربران و ارائه شانس برنده شدن جوایز، پرسش‌هایی درباره ماهیت کیفری این فعالیت‌ ها در حقوق ایران ایجاد کرده است. با اصلاحات سال ۱۴۰۱ ماده ۷۰۵ قانون مجازات اسلامی (کتاب پنجم تعزیرات)، مشارکت در قرعه‌کشی مبتنی بر شانس که منجر به انتقال وجوه شرکت‌کنندگان به برندگان شود، جرم ‌انگاری شده است؛ اما در برخی موارد، وجوه پرداختی نزد برگزارکننده باقی می‌ ماند و تنها برنده جایزه را دریافت می‌کند که چالشی تفسیری درباره شمول مقرره ایجاد می‌کند. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش کتابخانه‌ای، ابتدا مبانی فقهی قمار و عناصر آن را بررسی و سپس چهارچوب قانونی ایران، به‌ویژه ماده ۷۰۵ قانون مجازات اسلامی (کتاب پنجم تعزیرات) و ماده ۲ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری، تحلیل کرده و چهار معیار عینی شامل «پرداخت وجه یا تعهد مالی»، «غلبه عنصر شانس»، «وضعیت وجوه و امکان استرداد» و «نحوه انتفاع برگزارکننده» به‌عنوان مبنایی برای ارزیابی کیفری قرعه‌کشی‌های آنلاین ارائه شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که صرف دریافت وجه یا انتفاع یک ‌طرفه برگزارکننده بدون نقض ضوابط قانونی برای احراز جرم کافی نیست. این چهارچوب تحلیلی امکان تفسیر منسجم قوانین کیفری و راهنمایی برای سیاستگذاری دیجیتال را فراهم می‌کند و مرز میان فعالیت مشروع اقتصادی و رفتار کیفری را در فضای مجازی مشخص می‌سازد. تدوین قوانین روشن و معیارهای عینی برای ارزیابی ساختار مالی و نحوه انتفاع، ابزار کلیدی برای ارتقای عدالت کیفری در محیط آنلاین است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Assessing the Criminal Nature of Online Lotteries in Iranian Law

نویسندگان English

Mohammadhossein Hajeb 1
Zahra Rabbani 2
Roya Asiaei 3
1 Ph.D. Student of Public International Law at Islamic Azad University, Qeshm International Branch (Corresponding Author)
2 Department of Jurisprudence and the Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Theology, Qom International University, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده English

The rapid expansion of online lotteries on social media platforms, particularly those involving user payments in exchange for a chance to win prizes, has generated significant debate regarding their criminal characterization under Iranian law. Following the amendment to Article 705 of the Islamic Penal Code, participation in chance-based lotteries resulting in the transfer of participants’ funds to winners has been criminalized. However, in certain operational models, collected funds remain with the organizer while only the winner receives the prize, creating interpretative uncertainty concerning the scope of the statutory prohibition. Using a descriptive analytical approach and library-based research method, this study examines the jurisprudential foundations of gambling and analyzes the Iranian legal framework, particularly Article 705 of the Islamic Penal Code and Article 2 of the Law on the Intensification of Punishment for Bribery, Embezzlement, and Fraud. Four objective criteria financial payment or commitment, predominance of chance, the status of collected funds and possibility of restitution, and the organizer’s financial benefit are proposed as benchmarks for assessing the criminal liability of online lottery schemes. The findings suggest that mere receipt of payment or unilateral financial benefit, absent statutory violation, is insufficient to establish criminal liability. The proposed framework clarifies the boundary between legitimate economic activity and punishable conduct in cyberspace and provides guidance for digital regulatory policy and the enhancement of criminal justice in online environments.



کلیدواژه‌ها English

Lottery
Gambling
Lottery-Based Game of Chance