فصلنامه تمدن حقوقی

فصلنامه تمدن حقوقی

چالش‌های حقوقی دولت الکترونیک و مسئولیت مدنی دولت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناس ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رفسنجان، رفسنجان، ایران
10.22034/lc.2026.582964.1783
چکیده
گسترش دولت الکترونیک به‌ عنوان راهکاری برای کارآمدسازی خدمات عمومی، ماهیت تعاملات حقوقی میان دولت و شهروندان را دگرگون کرده و چالش‌های جدیدی در حوزه مسئولیت مدنی دولت پدیدار شده که قوانین سنتی پاسخگوی آن‌ها نمی باشند. گسترش دولت الکترونیک صرفاً «دیجیتالی‌کردن خدمات» نیست؛ بلکه معیار تصمیم‌گیری و ارائه خدمت عمومی را از الگوی انسانی-اداری به الگوی سیستمی، خودکار و داده‌محور تغییر می‌دهد. همین تغییر، ماهیت تعاملات حقوقی دولت و شهروند را از چند جهت دگرگون کرده و در نتیجه، صورت‌بندی کلاسیک مسئولیت مدنی دولت که معمولاً بر خطای انسانی، فعل یا ترک فعل مأمور و رابطه مستقیم میان تصمیم اداری و زیان بنا شده با چالش‌های تازه‌ای روبرو می‌شود. هدف این پژوهش، واکاوی چالش‌های حقوقی ناشی از پیاده‌سازی دولت الکترونیک و تبیین مبانی مسئولیت مدنی دولت در قبال خسارات وارده به شهروندان ناشی از خطاهای سیستمی است. حال پرسش این است که در صورت بروز نقص در فرآیندهای دیجیتال دولتی، چه مبنای حقوقی برای جبران خسارت و تعیین مسئولیت وجود دارد؟ یافته‌های پژوهش حاضر که با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده نشان می‌دهند که گذار از نظریه تقصیر به سمت نظریه ریسک و مسئولیت بدون تقصیر، برای جبران خسارات ناشی از باگ‌های نرم‌افزاری، قعطی سرورها یا تصمیم‌گیری‌های الگوریتمی ضروری است. همچنین، ابهام در مرزهای مسئولیت پیمانکاران خصوصی و دولت، یکی از موانع اصلی دسترسی شهروندان به عدالت است. نتیجه نهایی حاکی از آن است که برای تحقق عدالت دیجیتال، نیازمند بازنگری در قوانین مسئولیت مدنی، شفاف‌سازی الگوریتم‌های تصمیم‌گیر و ایجاد سازوکارهای نظارتی مستقل می باشیم تا اطمینان شهروندان از امنیت حقوقی در فضای دیجیتال افزایش یابد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Legal Challenges of E-Government and Government Civil Liability

نویسنده English

Saeed Sardashti Birjandi
Master of Science in Criminal Law and Criminology, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Rafsanjan Branch, Rafsanjan, Iran
چکیده English

The expansion of e-government as a strategy for enhancing public service efficiency has transformed the nature of legal interactions between the state and citizens. Relying on automated and data-driven systems, new challenges have emerged in the realm of state civil liability that traditional laws cannot adequately address. This research aims to analyze the legal challenges arising from the implementation of e-government and clarify the foundations of the state’s civil liability regarding damages suffered by citizens due to system errors. The main research question is: In the event of failures in digital government processes, what legal basis exists for compensating damages and determining liability? The present study employs a descriptive-analytical method, utilizing library and documentary sources. The findings indicate that shifting from the theory of fault to the theory of risk and strict liability is essential for compensating damages caused by software bugs, server outages, or algorithmic decision-making. Furthermore, ambiguity regarding the boundaries of liability between private contractors and the state remains a primary obstacle to citizens’ access to justice. The final conclusion suggests that to achieve digital justice, there is a need to revise civil liability laws, ensure algorithmic transparency, and establish independent supervisory mechanisms, thereby increasing citizens’ confidence in legal security within the digital space.

کلیدواژه‌ها English

E-government
State Civil Liability
System Error
Damage Compensation
Digital Rights