کارکردها و چالش های میانجیگری در ایران (با نگاهی به برخی از کشورهای اروپائی و اسناد بین المللی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

قاضی بازنشسته دیوان عالی کشور، مدرس دانشگاه، دکتری حوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22034/lc.2022.136993

چکیده

مطابق بند اول اصل یکصدوپنجاه و ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران یکی از وظایف قوه قضائیه «رسیدگی و صدور حکم در مورد تظلمات، تعدیات، شکایات، حل و فصل دعاوی و رفع خصومات» اعلام شده است. شکست سیستم عدالت جنائی سنتی در کاهش جرایم و رفتارهای مجرمانه و ظهور دیدگاه های جدید درباره عدالت ترمیمی باعث ظهور نهاد میانجیگری در سیاست جنائی شده است و در حال کسب اهمیت تدریجی خود در اسناد بین المللی و منطقه ای و قوانین کشورهای مختلف از دهه 1970 می باشد. پذیرش رسمی این نهاد و موفقیت نسبی آن در جبران خسارات ناشی از جرم، قانونگذار عادی را به استفاده از ظرفیت «میانجیگری» به عنوان یکی از شیوه های حل و فصل دعاوی و رفع خصومات تشویق نموده است. در ماده 82 قانون آئین دادرسی کیفری قضات مجاز شده اند در مورد جرایم تعزیری درجه شش، هفت و هشت به درخواست متهم و موافقت شاکی خصوصی موضوع را جهت سازش به شوراهای حل اختلاف یا  شخص یا موسسه ای برای میانجیگری ارجاع دهند. میانجیگر می تواند در مهلت سه ماهه با مذاکره و ارائه توصیه های لازم بین طرفین سازش برقرار کند و در پایان نتیجه را به قاضی مربوطه گزارش نماید. مهلت مزبور برای سه ماه دیگر قابل تمدید است. علیرغم همه موانع و نگرانی های مزبور در موفقیت میانجیگران جهت تحقق اهداف ارزشمند عدالت جنائی، پاسخ مثبت قانونگذار به میانجیگری قابل تحسین است و آینده روشنی را برای آن ترسیم می کند. مقاله حاضر جنبه های مختلف میانجیگری را در حقوق کیفری ایران با نگاهی به حقوق برخی از کشورهای اروپائی و اسناد بین المللی مورد بررسی قرار می دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Functions and Challenges of Mediation in Iran (Looking at Some European Countries and International Documents)

نویسنده [English]

  • Sayyed Abbas Mousavi
Retired Supreme Court Judge, University Lecturer, PhD in Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

According to the first paragraph of Article 156 of the Constitution of the Islamic Republic of Iran, one of the duties of the judiciary is to "investigate and issue verdicts on grievances, violations, complaints, settling lawsuits and resolving hostilities." The failure of the traditional criminal justice system to reduce crime and criminal behavior and the emergence of new perspectives on restorative justice has led to the emergence of the institution of mediation in criminal policy and has been gradually gaining importance in international and regional instruments and national laws since the 1970s. Be. The formal acceptance of this institution and its relative success in compensating for the damages caused by the crime have encouraged the ordinary legislator to use the capacity of "mediation" as one of the methods of resolving disputes and resolving hostilities. Article 82 of the Code of Criminal Procedure allows judges to refer cases for sixth, seventh, and eighth degree criminal offenses to the Dispute Resolution Councils or a person or institution for mediation at the request of the accused and with the consent of the private plaintiff. The mediator can reach a compromise within three months by negotiating and providing the necessary recommendations between the parties and finally reporting the result to the relevant judge. This period can be extended for another three months. Despite all the obstacles and concerns in the success of mediators in achieving the valuable goals of criminal justice, the legislator's positive response to mediation is commendable and paints a bright future for it. This article examines the various aspects of mediation in Iranian criminal law with a look at the law of some European countries and international documents.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mediation
  • Restorative justice
  • Criminal policy
  • Iran
  • International Documents
منابع
- قرآن کریم
فارسی
- آشوری، محمد، 1395، آئین دادرسی کیفری، جلد اول، تهران، انتشارات سمت.
- آنسل، مارک، 1395، دفاع اجتماعی، ترجمه دکتر محمد آشوری و دکتر علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، تهران، انتشارات گنج دانش.
- پرادل، ژان، 1396، تاریخ اندیشه‌های کیفری، ترجمه دکتر علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، تهران، انتشارات سمت.
- خزائی، منوچهر، 1365، سیستم قانونی بودن و سیستم موقعیت داشتن تعقیب کیفری، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 2.
- دلماس مارتی، می ری، 1395، نظام‌های بزرگ سیاست جنائی، ترجمه دکتر علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، جلد اول، تهران، انتشارات میزان.
- رایجیان اصل، مهرداد، 1381، بزه‌دیده در فرآیند کیفری، چاپ اول، تهران، انتشارات خط سوم.
- لازرژ، کریستین، 1396، سیاست جنائی، ترجمه دکتر علی حسین نجفی ابرندآبادی، تهران، نشر یلدا.
- نجفی ابرندآبادی، علی حسین، 1375، سیاست جنائی سازمان ملل متحد، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 18.
- نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین و هاشم بیگی، حمید، 1397، دانشنامه جرم‌شناسی، تهران، انتشارات گنج دانش.
- عباسی، مصطفی، 1382، افق‌های نوین عدالات ترمیمی میانجیگری کیفری، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشور.
- گرشاسبی، اصغر، 1388، هنر و فن میانجیگری، چاپ اول، تهران، انتشارات مهاجر.
لاتین
Bonafé-Schmitt, J.-P., La médiation: une justice douc. Paris: Syros-Alternatives, 1992.-
-umbreit & coates& vos, The impact of victim offender mediation: two decades of research, 2001.
- Toney f Marshal: Restorative Justice An overview. Home office. London.1999.
- CF.Guilbot (m) , Rojave(s.), La participation du Ministere public a La Mediation, In Archives de politique criminelle, 1992.
- Lazerges (ch.), Essai de classification des procedures de mediation, In Archives de politique criminelle, 1992.
- David Miers; International Review of Restorative justice. Crime Reduction Resarch series paper 10 . Home office policing and reducing crime unit london 2001.
- Farajiha Gazvini, Mohammad, Police protection to victims of crime, deep&deep publications, Rojouri Garden, New Dehli, 2002.
 -Jossey, Bass, 1994: Baruch Bush, Robert A,Folger. Joseph P. The Promise of Mediation, Sanfransisco.
-  Zehr, H., Changing Lenses: A New Focus for Criminal Justice. Scottdale: Herald Press, 1990.
  اسناد بین‌المللی
- Ecosoc Res. 1992/26 ad.Pted 28 july 1999. "Development and Implementation of Mediation and Restorative justice measures in ceiminal justice."
 -Ecosoc Res.2000/14. U.N Doc. E/2000/INF/2/Add.2at 35(2000)"Basic principle on the use of Restorative justice programs in criminal Matters"
 -Recomondation. NoR(85) the position of the victim in the framework pf ceiminal law and procedure.
 -COUNCIL OF EUROPE COMMITTEE OF MINISTERS. Rec.No.R(92)17 consistency in sentencing.
قوانین
- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- قانون تشکیل خانه انصاف مصوب 1344
- قانون خانه انصاف مصوب 1356
- قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب مصوب 1373
- قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
- قانون آئین دادرسی کیفری مصوب 1392
- آئین‌نامه اصلاحی قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب مصوب 1381